Świat uprawy grzybów ma swój własny język — precyzyjny, techniczny, a zarazem fascynujący. Dla osób, które dopiero zaczynają przygodę z mikologią, wiele pojęć może brzmieć obco. Dlatego w drugiej części swojego artykułu Konrad Sadowski przygotował krótki „Słownik uprawnika grzybów”, w którym w prosty sposób tłumaczy podstawowe terminy używane w profesjonalnej hodowli.
To praktyczna pomoc zarówno dla początkujących, jak i dla tych, którzy chcą lepiej zrozumieć, jak funkcjonuje grzybnia, czym jest inokulum czy na czym polega pasażowanie.
Słownik uprawnika grzybów
Autor: Konrad Sadowski
KULTURA MYCELIALNA — hodowla grzybni (mycelium), prowadzona w naczyniach szklanych lub plastikowych, na specjalnie dobranych pożywkach, w kontrolowanych, sterylnych warunkach.
MYCELIUM, grzybnia — wegetatywna część grzyba składająca się z sieci rozgałęzionych strzępek. Jest ona odpowiedzialna za wchłanianie składników odżywczych i służy jako podstawa do wzrostu i rozwoju kolonii grzybów. U grzybów można wyróżnić następujące stopnie organizacji budowy: POJEDYNCZA KOMÓRKA STRZĘPKA → GRZYBNIA →OWOCNIK LUB PRZETRWALNIK .
Wyróżnia się dwa rodzaje grzybni:
– grzybnia substratowa, zwana też grzybnią wegetatywną, wewnętrzną, wgłębną, podłożową lub pożywkową — grzybnia wnikająca w podłoże i pobierająca z niego wodę i składniki odżywcze
-grzybnia powietrzna, zwana też grzybnią rozrodczą, zewnętrzną, powierzchniową — rozwijająca się na powierzchni podłoża, często w postaci puchu. Służy do oddychania i rozmnażania
STRZĘPKI — nitkowate struktury, z których zbudowana jest grzybnia, czyli organizm grzyba. Strzępki mają postać prostych lub poskręcanych rurek wypełnionych cytoplazmą, w której znajdują się organella komórkowe. Mogą składać się z komórek jednojądrowych lub wielojądrowych zwanych komórczakami. U większości grzybów ściana komórkowa zawiera chitynę . W strzępkach grzybów brak jest plastydów, nie zawierają one skrobi, występuje natomiast glikogen oraz substancje tłuszczowe. Obecne są liczne wakuole. Strzępki mogą zawierać barwniki. Długość strzępki jest nieokreślona, cechuje ją bowiem nieograniczony wzrost. Grubość strzępek wynosi od 1 do 30 μm, najczęściej jest to 5—10 μm.
EKSPLANTAT — wyodrębniony fragment owocnika (np. warstwa zarodnikotwórcza, fragment kapelusza, trzonu) użyty jako materiał wyjściowy do założenia kultury mycelialnej na podłożu stałym.
INOKULUM — zawiesina zarodników grzyba (czasem fragmentów strzępek) przygotowana w celu założenia kultury mycelialnej; stanowi ono materiał wyjściowy do założenia płynnej kultury mycelialnej.
PASAŻOWANIE — przeniesienie komórek ze starego naczynia hodowlanego do nowych naczyń, zawierających świeżą pożywkę.
STERYLIZACJA — proces eliminowania obecności mikroorganizmów, takich jak bakterie i konkurencyjne grzyby, w pożywce hodowlanej. Sterylizacja ma kluczowe znaczenie dla utrzymania warunków aseptycznych i zapobiegania zanieczyszczeniu kultur grzybni.
OWOCNIK — karpofor, sporofor, sporokarp — zbita część grzybni, w której na zewnątrz lub wewnątrz powstają zarodniki płciowe. Owocniki występują głównie u grzybów wyższych: workowców i podstawczaków. Ich budowa jest charakterystyczna dla różnych grup grzybów.
Wyróżnia się w nich dwa rodzaje grzybni:
-płonną — hamatecjum, stanowiącą “rusztowanie”
-zarodnionośną — hymenium (obłocznię), w której wytwarzane są zarodniki.
Zakończenie
Znajomość tych podstawowych pojęć to pierwszy krok do zrozumienia, jak funkcjonuje świat hodowli grzybów. Dzięki niej łatwiej docenić złożoność procesów zachodzących w uprawach i lepiej interpretować wyniki własnych obserwacji.
Artykuł ukazał się w magazynie nr 1 „Grzyby i Zdrowie”, w którym nauka spotyka się z praktyką i pasją do natury.
